Rozpylacze - rodzaje, oznaczenia i zasady doboru

Znaczenie rozpylaczy bywa bagatelizowane, tymczasem ich właściwy dobór i stan techniczny mają istotny wpływ na biologiczny efekt zabiegu, ograniczenie znoszenia cieczy oraz bezpieczeństwo środowiska, operatora i konsumenta.

W artykule przedstawiamy najważniejsze rodzaje rozpylaczy Agroplast stosowanych w opryskiwaczach polowych. Wyjaśniamy również, jak odczytywać ich oznaczenia i kontrolować stopień zużycia.

Podstawowy podział rozpylaczy

W zależności od konstrukcji i sposobu wytwarzania kropel rozpylacze można podzielić na:

• ciśnieniowe;
• pneumatyczne;
• rotacyjne.

Największą popularnością w ochronie roślin cieszą się rozpylacze ciśnieniowe. Ciecz jest w nich rozpylana na skutek przepływu pod odpowiednim ciśnieniem przez precyzyjnie ukształtowany otwór wylotowy.

Rozpylacze ciśnieniowe można klasyfikować między innymi według materiału wykonania, kształtu wytwarzanego strumienia oraz wielkości powstających kropel.

Z jakich materiałów wykonuje się rozpylacze?

Jednym z podstawowych kryteriów podziału jest materiał, z którego wykonano rozpylacz lub jego wkładkę rozpylającą. Wyróżniamy między innymi rozpylacze:

• ceramiczne
• polimerowe
• ze stali szlachetnej

Rodzaj materiału wpływa przede wszystkim na trwałość elementu, jego odporność na ścieranie oraz tempo zużywania się otworu rozpylającego. Rozpylacze ceramiczne wykazują największą odporność na ścieranie i wypłukiwanie.

Trwałość rozpylacza jest szczególnie ważna w gospodarstwach wykonujących wiele zabiegów w sezonie. Nawet niewielkie zużycie szczeliny może bowiem zmienić wydatek cieczy, kąt rozpylania i kształt strumienia.

Rozpylacze płaskostrumieniowe

W opryskiwaczach polowych najczęściej stosowane są rozpylacze szczelinowe, nazywane również płaskostrumieniowymi. Wytwarzają one płaski strumień cieczy, który przy właściwym ustawieniu rozpylaczy i odpowiedniej wysokości belki zapewnia równomierne pokrycie opryskiwanej powierzchni.

Rozpylacze płaskostrumieniowe występują w dwóch podstawowych typach:

• standardowym, nazywanym również uniwersalnym;
• eżektorowym.

Rozpylacze standardowe – dobre pokrycie w sprzyjających warunkach

Standardowe rozpylacze płaskostrumieniowe wytwarzają zazwyczaj drobne i średnie krople. Dzięki temu mogą zapewnić dobre pokrycie chronionej powierzchni.

Są stosowane podczas wykonywania wielu zabiegów:

• herbicydowych;
• fungicydowych;
• insektycydowych.

Najlepiej sprawdzają się w sprzyjających warunkach pogodowych, przy niewielkiej prędkości wiatru i umiarkowanej temperaturze. Drobniejsze krople są bowiem bardziej podatne na znoszenie oraz odparowanie.

Przyjmuje się, że rozpylacze standardowe powinny być używane przede wszystkim wtedy, gdy prędkość wiatru nie przekracza około 2 m/s, a temperatura powietrza jest niższa niż 20°C. Każdorazowo należy jednak uwzględnić również wilgotność powietrza, zalecenia producenta środka ochrony roślin i obowiązujące przepisy.

Rozpylacze eżektorowe – większe krople i mniejsza podatność na znoszenie

Rozpylacze eżektorowe mają specjalną konstrukcję umożliwiającą zasysanie powietrza do strumienia cieczy. Wytwarzają dzięki temu większe, napowietrzone krople, które są mniej podatne na znoszenie przez wiatr niż krople drobne.

Ich najważniejsze zalety to:

• ograniczenie ryzyka znoszenia cieczy użytkowej;
• mniejsza podatność kropel na odparowanie;
• możliwość pracy w mniej sprzyjających warunkach;
• duża masa i energia kropel, wspierajq penetrację gęstego łanu.

Rozpylacze eżektorowe są często wybierane, gdy prędkość wiatru przekracza 2 m/s lub gdy konieczne jest dotarcie cieczy w głąb zwartej uprawy. Nie oznacza to jednak możliwości wykonywania zabiegu w dowolnych warunkach atmosferycznych. Zawsze należy przestrzegać ograniczeń prawnych, zapisów etykiety środka ochrony roślin i warunków stosowania konkretnego rozpylacza.

Większe krople mogą poprawiać odporność cieczy na znoszenie, ale jednocześnie ich liczba w tej samej objętości cieczy jest mniejsza. Z tego względu wielkość kropel powinna być dopasowana do rodzaju zabiegu i zwalczanego organizmu.

Rozpylacze jedno- i dwustrumieniowe

Rozpylacze płaskostrumieniowe dostępne są w wersjach jedno- i dwustrumieniowych.

Rozpylacz jednostrumieniowy wytwarza jeden płaski strumień cieczy. W modelu dwustrumieniowym ciecz rozpylana jest natomiast w dwóch kierunkach, najczęściej do przodu i do tyłu względem kierunku jazdy opryskiwacza.

Dwa strumienie ustawione pod odpowiednimi kątami mogą poprawić pokrycie:

• pionowych i nachylonych powierzchni roślin;
• przedniej i tylnej strony opryskiwanych obiektów;
• zwartego łanu;
• powierzchni gleby lub resztek pożniwnych.

Rozpylacze dwustrumieniowe są coraz częściej wykorzystywane w zabiegach wymagających dokładniejszego pokrycia chronionej powierzchni.

Warto pamiętać, że liczba strumieni nie zmienia nominalnego wydatku całego rozpylacza. Przykładowo jednostrumieniowy i dwustrumieniowy rozpylacz w rozmiarze 03 powinny przy tym samym ciśnieniu zapewniać taki sam łączny wydatek cieczy. W rozpylaczu dwustrumieniowym wydatek ten zostaje podzielony pomiędzy dwa strumienie.Rozpylacze wirowe

Rozpylacze wirowe wytwarzają strumień cieczy w formie stożka. Do jego prawidłowego uformowania potrzebują zazwyczaj wyższego ciśnienia niż rozpylacze płaskostrumieniowe.

W zależności od konkretnego modelu mogą pracować w zakresie od około 5 do 15 bar, a niektóre warianty także przy ciśnieniu sięgającym 20 bar. Zawsze należy stosować zakres wskazany przez producenta danego rozpylacza.

Rozpylacze wirowe wykorzystywane są głównie:

• w opryskiwaczach sadowniczych;
• w ochronie krzewów i plantacji przestrzennych;
• w specjalistycznych opryskiwaczach do upraw rzędowych.

Klasy wielkości kropel

Rozpylacze można klasyfikować również według wielkości wytwarzanych kropel. Zgodnie z normą ISO 25358 stosuje się klasy obejmujące krople od wyjątkowo drobnych do ultra grubych.

W praktyce spotykamy między innymi opryskiwanie:

• bardzo drobnokropliste;
• drobnokropliste;
• średniokropliste;
• grubokropliste;
• bardzo grubokropliste;
• ekstremalnie grubokropliste
• ultra grubokropliste

Wielkość kropel wpływa zarówno na stopień pokrycia opryskiwanej powierzchni, jak i na podatność cieczy na znoszenie oraz odparowanie.

Drobne krople zapewniają zazwyczaj większą liczbę punktów pokrycia, ale są bardziej podatne na działanie wiatru. Krople grube mają większą masę i lepszą odporność na znoszenie, lecz mogą zapewniać mniejszą liczbę osadów na opryskiwanej powierzchni.

Nie istnieje zatem jedna wielkość kropli odpowiednia do każdego zabiegu.

Co oznaczają symbole i kolory rozpylaczy?

Na rozpylaczach stosowanych w ochronie roślin umieszczane są oznaczenia pozwalające rozpoznać ich najważniejsze właściwości. W zależności od modelu mogą one informować o:

• typie rozpylacza;
• kącie strumienia;
• rozmiarze i nominalnym wydatku;
• materiale wykonania;
• oznaczeniu producenta.

Standaryzacja oznaczeń ułatwia dobór rozpylaczy różnych producentów. Norma ISO 10625 przyporządkowuje określonym rozmiarom nominalnym odpowiednie kolory.

Wraz ze wzrostem rozmiaru zwiększa się nominalny wydatek cieczy przy określonym ciśnieniu.

Jaki wydatek ma niebieski rozpylacz 03?

Niebieski rozpylacz o oznaczeniu 03 powinien zapewniać nominalny wydatek około 1,2 l/min przy ciśnieniu 3 bar. Dotyczy to rozpylaczy zgodnych z odpowiednim standardem, niezależnie od marki.

Dopuszczalna tolerancja nowego rozpylacza wynosi zwykle ±5% względem wartości nominalnej. Dokładny wydatek należy zawsze sprawdzić w tabeli producenta.

Kolor informuje o nominalnym rozmiarze i wydatku rozpylacza, ale nie określa wszystkich jego właściwości. Dwa niebieskie rozpylacze 03 mogą różnić się między innymi:

• konstrukcją;
• liczbą strumieni;
• kątem rozpylania;
• materiałem wykonania;
• klasą wielkości kropel;
• podatnością cieczy na znoszenie;

Dlatego podczas wyboru nie należy kierować się wyłącznie kolorem.

Jednostrumieniowy i dwustrumieniowy rozpylacz 03 – czy mają taki sam wydatek?

Jeżeli oba rozpylacze mają rozmiar 03, ich całkowity nominalny wydatek przy tym samym ciśnieniu powinien być taki sam.

Oznacza to, że zarówno jednostrumieniowy, jak i dwustrumieniowy rozpylacz 03 powinny osiągać łączny wydatek około 1,2 l/min przy ciśnieniu 3 bar. W modelu dwustrumieniowym ciecz zostaje jednak rozdzielona pomiędzy dwa strumienie.

Nie należy zatem przyjmować, że rozpylacz dwustrumieniowy podwaja dawkę cieczy tylko dlatego, że posiada dwa otwory wylotowe.

Dlaczego rozpylacze się zużywają?

Rozpylacze ulegają naturalnemu zużyciu podczas eksploatacji. Na szybkość tego procesu wpływają między innymi:

• jakość i twardość używanej wody;
• obecność zanieczyszczeń mechanicznych;
• ciśnienie robocze;
• rodzaj stosowanych preparatów;
• intensywność eksploatacji;
• jakość filtracji cieczy;
• sposób czyszczenia rozpylaczy.

Szczególnie niebezpieczne jest czyszczenie otworów twardymi, metalowymi przedmiotami. Może ono doprowadzić do mechanicznego uszkodzenia precyzyjnie wykonanej szczeliny.

Do czyszczenia należy używać miękkiej szczoteczki przeznaczonej do rozpylaczy, wody lub środków zalecanych przez producenta.

Jak rozpoznać zużyty rozpylacz?

Zużycie lub uszkodzenie szczeliny może spowodować:

• zwiększenie wydatku cieczy;
• zmianę kąta rozpylania;
• deformację strumienia;
• pogorszenie rozkładu poprzecznego;
• nierównomierne nanoszenie cieczy;
• różnice w dawce pomiędzy poszczególnymi odcinkami belki.

Sam wygląd rozpylacza nie zawsze pozwala ocenić jego stan. Podstawową metodą kontroli jest pomiar wydatku za pomocą kubka kalibracyjnego i porównanie wyniku z tabelą wydatków dla danego modelu, rozmiaru i ciśnienia.

Rozpylacz, którego wydatek przekracza wartość nominalną o więcej niż 10%, należy wymienić. W praktyce najlepiej kontrolować wszystkie rozpylacze na belce, ponieważ różnice pomiędzy nimi również mogą powodować nierównomierne wykonanie zabiegu.

Jeśli kilka rozpylaczy wykazuje nadmierne zużycie, warto rozważyć wymianę całego kompletu. Pozwoli to zachować jednolite parametry pracy na całej szerokości belki.

Jak często kontrolować rozpylacze?

Kontrolę warto przeprowadzić:

• przed rozpoczęciem sezonu;
• po wykonaniu dużej liczby zabiegów;
• po zastosowaniu preparatów lub wody mogących przyspieszać zużycie;
• po zauważeniu nierównego strumienia;
• po mechanicznym uszkodzeniu albo zapchaniu rozpylacza;
• zawsze podczas kalibracji opryskiwacza.

Regularna kontrola wydatku pozwala w porę wykryć zużycie, zanim wpłynie ono na dawkę cieczy i równomierność oprysku.

Podsumowanie

Prawidłowy dobór rozpylacza wymaga uwzględnienia znacznie większej liczby parametrów niż tylko jego kolor i rozmiar. Należy wziąć pod uwagę konstrukcję, materiał wykonania, liczbę strumieni, wielkość kropel, zakres ciśnienia oraz warunki, w których ma być wykonywany zabieg.

Rozpylacze standardowe zapewniają dobre pokrycie w sprzyjających warunkach pogodowych. Rozpylacze eżektorowe wytwarzają większe krople, dzięki czemu pomagają ograniczać znoszenie i odparowanie cieczy. Modele dwustrumieniowe mogą natomiast poprawić pokrycie roślin dzięki nanoszeniu cieczy z dwóch kierunków.

Nawet najlepiej dobrany rozpylacz nie będzie jednak działał prawidłowo, jeżeli jest zużyty, uszkodzony lub pracuje przy niewłaściwym ciśnieniu. Dlatego niezbędne są regularna kontrola wydatku, prawidłowe czyszczenie oraz kalibracja całego opryskiwacza.

W przypadku wątpliwości dotyczących wyboru konkretnego rozwiązania zachęcamy do kontaktu z przedstawicielami Agroplast. Pomożemy dobrać rozpylacze odpowiednie do rodzaju zabiegu, opryskiwacza i warunków pracy.